مديريت ژنتيكي گله ها

پيشرفت­هاي اخير در علم اصلاح نژاد گاو شيري هلشتاين باعث شده كه مديريت ژنتيگي گله­ هاي شيري هلشتاين بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد. به طور كلي منظور از مديريت ژنتيكي گله انتخاب اسپرم مناسب با توجه به اطلاعات موجود در مورد ارزش ارثي اسپرم­ها و تلاقي اسپرم مناسب با گاوهاي ماده گله مي ­باشد. مديريت ژنتيكي صحيح گله تعيين كننده پتانسيل ژنتيكي نسل آينده گاوهايي است كه در گله به مرحله توليد خواهند رسيد. هدف از مديريت ژنتيكي گله، انتخاب و تلاقي اسپرم­هايي است كه بتواند پيشرفت ژنتيكي نسل آينده نسبت به نسل كنوني گله را تضمين نمايد.

مديريت ژنتيكي گله ­هاي تحت پوشش را مي­توان به دو مرحله اجرايي زير دسته ­بندي نمود:

1- انتخاب اسپرم مناسب

امروزه با تغييرات بوجود آمده در روش­هاي انتخاب گاوهاي نر برتر، اطلاعات متعددي در مورد ارزش ارثي صفات اقتصادي گاوهاي نر كه به دخترانشان انتقال خواهند يافت براي هر اسپرم صادر مي­ گردد.

انتخاب اسپرم مناسب براي استفاده در گله مستلزم داشتن شناخت كافي در زمينه اطلاعات درج شده بر روي دفترچه­ هاي اسپرم مي­ باشد. تمامي اطلاعات موجود در اين كاتالوگ­ها نشان­دهنده ارزش ارثي گاو نر مزبور براي آن صفت مي­ باشد كه بصورت نصف ارزش ارثي يا همان قابليت انتقال پيش بيني شده PTA[1] گزارش گرديده است. همچنين ارزش ارثي برخي صفات، مثل صفات تيپ بصورت استاندارد شده يا STA[2] گزارش گرديده­اند كه اين امر امكان مقايسه اين صفات بين گاوهاي نر مختلف را آسان­تر مي­ نمايد.

برخي شاخص­هاي انتخاب تركيبي نيز مثل LNM[3] و TPI[4] تركيبي از ارزش ارثي صفات اقتصادي دام به همراه ضريب وزني مناسب مي­ باشند كه توسط مركز اصلاح نژاد دام آمريكا و انجمن هلشتاين آمريكا ارائه شده ­اند. البته هر كشوري شاخص­هاي انتخاب مختص خود را ارائه مي­نمايد. به عنوان مثال شاخص­هاي LPI، RZG، S-Index و DPS به ترتيب در كشورهاي كانادا، آلمان، دانمارك و هلند استفاده مي­ گردند.

از سوي ديگر با ورود علم انتخاب ژنوميك به پروسه انتخاب گاوهاي نر برتر هلشتاين، ارزش ارثي صفات جديدي كه تا كنون امكان پيش­بيني ارزش ارثي براي آن­ها بدليل هزينه­ هاي بالاي ركوردگيري امكان­پذير نبود، نيز پيش­بيني و گزارش مي­ گردد. برخي شاخص­ها نيز با توجه به پاسخ به انتخاب برآورد شده در گله­ ها بروز رساني مي­گردند. شاخص­هايي مثل بهره ­وري خوراك[5]، شاخص تركيبي سايز بدن[6]، شاخص باروري[7] و .... نمونه­ اي از اين شاخص­هاي جديد مي ­باشند كه طي سال­هاي اخير معرفي گرديده ­اند.

با توجه به مطالب فوق الذكر و گستردگي اطلاعات موجود در كاتالوگ­هاي اسپرم، انتخاب اسپرم مناسب يكي از مراحل اصلي مديريت ژنتيكي گله مي­ باشد كه بهره ­گيري از مشاوره­ هاي متخصصين در اين امر را ضروري مي ­سازد. در حال حاضر انتخاب اسپرم مناسب و مشاوره جهت تهيه اسپرم يكي از اقدامات انجام شده براي واحدهاي تحت پوشش در اين طرح مي­ باشد.

جداول زير اسپرم­هاي بكاررفته و گوساله­ هاي ماده متولد شده از آنها را به همراه شاخص LNM و TPI در يكي از دامداري­هاي تحت پوشش طرح نشان مي­دهد.

 مشخصات اسپرم­هاي منجر به آبستني در سال 1395

 

گوساله ­هاي ماده متولد شده به تفكيك اسپرم در سال 1395

2 طراحی تلاقی­های مناسب بین اسپرمهای موجود و گاوهای ماده گله

در طراحي تلاقي مناسب بين اسپرم­هاي موجود و گاوهاي ماده گله دو مسئله در نظر گرفته مي­ شود. اول ارزيابي صفات تيپ گاوهاي ماده در جهت تصحیح نقاط ضعف گاو در فرزندان آنها و دوم كنترل همخوني در گله و جلوگيري از تلاقي گاوهاي ماده با اسپرم­هايي كه باعث تولد گوساله همخون خواهد گرديد. همچنين با استفاده از اطلاعات ثبت شده براي گاوهاي نر برتر از بروز نقايص ژنتيكي كه در اثر بروز آلل­هاي مغلوب به صورت هموزيگوت ظهور مي­ يابند، جلوگيري مي­ گردد.

صفات تيپ مجموعه ­اي از خصوصيات فنوتيپي قابل رويت در دام مي ­باشند كه همبستگي بالايي با صفات توليدي، توليد مثلي و طول عمر مفيد گله دارند. با وجود اينكه تعداد زيادي صفت مربوط به تيپ كه از خصوصيات يك گاو شيري خوب باشد، قابل تعريف مي ­باشد ولي تعداد هفده صفت اصلي به عنوان صفات تيپ استاندارد گاو شيري هلشتاين انتخاب و معرفي شده ­اند.

كليه اين صفات براي هر گاو­ شيري مورد ارزيابي قرار گرفته و براي هر صفت با توجه به وضعيت دام يك نمره از 5 تا 100 اختصاص داده مي ­شود. از سوي ديگر براي گاوهاي نري كه مورد ارزيابي ژنتيكي قرار گرفته ­اند ارزش ارثي صفات تيپ گزارش شده است. بدين معني كه ميزان پتانسيل ژنتيكي گاوهاي نر براي اين صفات كه به دخترانشان انتقال خواهد يافت، مشخص مي­ باشد. بدين ترتيب با توجه به امتيازات فنوتيپي هر گاوه ماده براي صفات تيپ و ارزش ارثي گاوهاي نر براي همان صفات، بهترين اسپرم كه بتواند نواقص تيپي موجود در گاو ماده را در فرزندانش بهبود بخشد توسط نرم­افزارهاي تخصصي طراحي شده براي اين امر انتخاب مي­ گردد.

مسئله ديگر در پيشنهاد اسپرم مناسب براي هر دام ماده كنترل همخوني در گله مي­باشد. پيشرفت‌هاي اخير در برنامه‌هاي اصلاح نژادي ميزان پيشرفت ژنتيكي سالانه را بطور محسوسي افزايش داده است اما در كنار آن نرخ افزايش همخوني نيز با اجراي اين برنامه‌ها افزايش يافته است. در گاو نژاد هلشتاين بعضي از گاوهاي نر معروف با استفاده از تكنيك تلقيح مصنوعي بيش از 250000 دختر شيرده و 3000 پسر آزمون نتاج شده در سرتاسر دنيا دارند. از حدود 5000 گاو نر جوان كه هر ساله در دنيا تحت برنامه آزمون نتاج قرار مي‌گيرند 50 درصد آن‌ها فرزندان 10 گاو نر معروف هستند. مهمترين نتيجه همخوني در سطح گله‌هاي تجاري كاهش در صفات اقتصادي دام‌ها در اثر همخوني مي‌باشد. همخوني باعث افت توليد، كاهش رشد، سلامتي، باروري و زنده‌ماني مي‌گردد.

با توجه به مطالب فوق­الذكر امروزه كنترل همخوني در گله­هاي گاو شيري امري اجتناب­ناپذير مي­ باشد. اين مسئله با در نظر گرفتن اطلاعات شجره ­اي گاو ماده و همچنين اطلاعات شجره­ اي گاوهاي نر و با برآورد همخوني فرزندان حاصل از آميزش­ها صورت مي­ پذيرد. لازم به ذكر است كه يكي از مزاياي اجراي طرح در گاوداريهاي تحت پوشش، دسترسي آسان به شجره گاوها با توجه به ثبت اسپرمهاي مورد استفاده براي تلقيح دامها در نرم افزار مديريت دامپروري مي­باشد.

با توجه به بازخوردها و نظرات دامداران، روند رو به رشدي در صفات اقتصادي گاوهاي متولد شده پس از انجام طرح از لحاظ ظاهري قابل رويت مي­ باشد كه حاكي از موثر بودن پروسه انتخاب اسپرم­، ارزيابي تيپ و پيشنهاد اسپرم جهت تلقيح مي­باشد. با اين وجود جهت برآورد دقيق پيشرفت ژنتيكي، بايد ابتدا با استفاده از ركوردهاي اين گله­ ها ارزش ارثي دام­ها را با استفاده از مدلهاي خطي پيش­بيني نموده و سپس روند ارزش ارثي دام­ها را در واحد زمان مورد بررسي قرار داد كه انجام اين كار از برنامه­ هاي آتي در ادامه طرح مي­ باشد.

 

 

عضویت در خبرنامه ایمیلی و پیامکی

Invalid Input
لطفا ایمیل معتبری وارد کنید
Invalid Input

از جدیدترین اطلاعات، اخبار، اولویت های تحقیقاتی و دوره های آموزشی و ... باخبر باشید

گالری تصاویر

راه های ارتباطی

تبریز، بلوار 29 بهمن، دانشگاه تبریز، مدیریت امور فناوری

تلفن: 04144227448

ایمیل: