علل حذف گاوهاي شيري هلشتاين در گاوداري هاي صنعتي اطراف شهرستان تبريز

بررسي علل حذف گاوهاي شيري هلشتاين در گاوداري­هاي صنعتي اطراف شهرستان تبريز

گاوها مهمترين واحدهاي توليدي اقتصادي در يك گاوداري شيري مي­باشند. طول عمر اقتصادي و ماندگاري گاوهاي شيري از مهمترين عوامل تاثير گذار بر بهره­وري گاوداري شيري مي­باشد [1].

به همين علت روز به روز روشهاي بهداشتي و مديريتي جديدتري جهت افزايش طول عمر مفيد گاوها در گله ارائه مي­شود. همچنين در سال­هاي اخير توجه ويژه ­اي به اين صفت در برنامه­ هاي اصلاح نژادي گاوهاي شيري شده و طول عمر توليدي گاو به عنوان يكي از صفات با ضريب وزني بالا در شاخص انتخاب گاوهاي شيري مد نظر قرار گرفته است [7]. در صنعت گاو شيري خروج گاو از گله به دلايلي همچون فروش، كشتار يا مرگ را اصطلاحا حذف گاو مي­ نامند. حذف زود هنگام گاوها نياز به تلسيه جايگزين جهت حفظ تعداد دام مولد گله را بالا برده و گله­ هايي را كه درصدد افزايش تعداد دام­هاي گله مي ­باشند با مشكل مواجه مي­كند [5]. به طور كلي حذف گاوها به دو دسته اختياري و اجباري تقسيم بندي مي­گردد. حذف اجباري به معني حذف گاو به دلايلي همچون بيماري، صدمات فيزيكي، مشكلات توليد مثلي و يا مرگ مي­باشد. در نقطه مقابل در حذف اختياري، گاودار با آزادي عمل كامل نسبت به حذف گاوهاي مازاد بر ظرفيت گله و يا گاوهايي كه به دلايلي همچون شير كم غير اقتصادي هستند، اقدام مي­كند [4]. مديريت صحيح حذف گاوهاي شيري درصدد كاهش نسبت حذف غيراختياري به حذف اختياري در جهت بالا بردن بهره­وري واحد مي­باشد. عواملي همچون ميزان توليد شير گاو، سن گاو، وضعيت سلامتي، در دسترس بودن تليسه­ هاي جايگزين، قيمت تمام شده شير گاو و همچنين قيمت گوشت گاو از فاكتورهاي تاثيرگذار بر حذف اختياري گاوها مي­باشد [2]. به عنوان مثال در برخي موارد مشاهده شده كه گاوداران با وجود بروز مشكلات توليد مثلي در برخي گاوهاي گله، به دلايلي چون توليد بالاي گاو در شيرواري قبلي يا پتانسيل ژنتيكي بالاي گاو، تلاش زيادي جهت جلوگيري از حذف آن گاو از گله نسبت به گاوهاي ديگر كرده­ و با وجود عدم توجيه اقتصادي باقي ماندن گاو در گله آن را تا مدتها نگه داشته­ اند. بررسي علل حذف گاوها از گله و تعيين سهم هر يك از آنها در حذف غير اختياري گاوها مي­تواند كمك شاياني به مديران و متخصصان گله در اتخاذ تصميمات پيشگيرانه جهت مديريت حذف در گله نمايد [4]. با توجه به اهميت شناخت علل عمده حذف در مديريت و كنترل حذف غير اختياري گله­ ها، هدف از تحقيق حاضر بررسي عوامل اصلي حذف و تعيين نسبت هر يك از  آنها در 10 گاوداري اطرف شهر تبريز در استان آذربايجان شرقي بود.

در اين تحقيق از اطلاعات جمع­آوري شده در مدت 5 سال بين سالهاي 1391 تا 1395 در 10 گاوداري اطراف شهرستان تبريز در استان آذربايجان شرقي جهت بررسي علل حذف گاوها استفاده گرديد. در همه گله­ هاي تحت بررسي از تلقيح مصنوعي براي آبستني گاوها استفاده شده و گاوها سه بار در روز شيردوشي مي­ شدند. با توجه به اينكه دلايل بسيار متنوعي براي حذف گاوها ثبت شده بود، علل حذف گاوها در 10 گروه عمده مشكلات اندامهاي حركتي، مشكلات سيستم پستاني، مشكلات توليد مثلي، پيري، فروش ، غير اقتصادي بودن، مشكلات ژنتيكي، بيماريها، مشكلات گوارشي و متابوليك و ساير موارد دسته بندي گرديدند. جدول 1 دسته­ بندي دلايل حذف و زير گروههاي داخل هر گروه را نشان مي­دهد.

 

 

در طول سالهاي مورد مطالعه تعداد 1580 رأس گاو در گله ­هاي مورد بررسي حذف شده بودند. درصد حذف مربوط به عوامل مختلف حذف در شكل 1 نشان داده شده است. در بين دلايل عمده حذف، فروش گاوها با 35 درصد بيشترين مقدار را به خود اختصاص داده بود و از بين دلايل حذف غيراختياري، مشكلات توليد مثلي، بيماريها و مشكلات اندامهاي حركتي به ترتيب با 96/16، 76/10 و 73/8 درصد بيشترين مقدار حذف را به خود اختصاص داده بودند. در تحقيقي كه وركوهي و همكاران (1394) بر روي دلايل حذف گاوهاي هلشتاين ايران و شاهمرادي و همكاران (1387) بر روي گاوهاي شيري استان زنجان انجام دادند نيز مشكلات توليد مثلي به عنوان بيشترين دليل حذف معرفي گرديد. انصاري و همكاران (2012) و محمدي و صديقي (2009) نيزمشكلات توليد مثلي را اولين دليل حذف گاوها در گاوداريهاي شيري شيراز و نيشابور گزارش كردند. مشكلات توليد مثلي يكي از چالشهاي مديريتي اصلي گله­ هاي گاو هلشتاين پر توليد مي­باشد. از ديدگاه ژنتيكي نيز همبستگي منفي بين توليد شير و صفات توليد مثلي وجود دارد. از سوي ديگر صفات توليد مثلي جايي در شاخص­هاي انتخاب استفاده شده در سالهاي اوليه اصلاح نژاد گاو شيري هلشتاين  نداشته­ اند و از سال 2006 به بعد صفاتي همچون نرخ باروري دختران به اين شاخص­ها اضافه شده است [3]. با اين وجود وراثت پذيري پايين صفات توليد مثلي نشان از نقش بيشتر عوامل محيطي همچون تغذيه، بهداشت و برنامه توليد مثلي بكار رفته در گله در بروز اين صفات دارد  [7]. در نتيجه مديريت توليد مثلي صحيح گله مي­تواند با كاهش مشكلات توليد مثلي گله درصد حذف گاوها به دليل ناهنجاريهاي توليد مثلي را كاهش دهد. با وجود مشابهت دليل اول حذف اجباري گاوها در اين تحقيق با تحقيقات فوق الذكر، با اين وجود دلايل دوم و سوم حذف گاوها در اين تحقيق(بيماريها و مشكلات اندامهاي حركتي) با دلايل گزارش شده توسط محققين فوق متفاوت بود كه نشان دهنده تفاوت در چالشهاي مديريتي و بهداشتي بين گاوداريهاي استانهاي مختلف كشور مي­باشد. اگر دلايل حذفي چون فروش، پيري، غير اقتصادي بودن به عنوان دلايل حذف اختياري و بقيه موارد به عنوان دلايل حذف غير اختياري در نظر گرفته شود، ميزان حذف اختياري و اجباري در اين تحقيق به ترتيب 45 و 55 درصد مي­باشد. ميزان حذف اجباري در اين تحقيق نسبت به مقادير گزارش شده توسط وركوهي و همكاران (1394)، انصاري و همكاران (2012) و محمدي و صديقي (2009) كمتر بود.

 

لازم به ذكر است كه هر 10 گله مورد بررسي در اين تحقيق از برنامه­ هاي مديريت ژنتيكي گله جهت تهيه اسپرم مناسب و طراحي تلاقي بين اسپرمهاي موجود و گاوهاي ماده گله استفاده مي­كنند. از خصوصيات اين برنامه­ ها ايجاد محدوديت در تلقيح گاوها با اسپرم هاي داراي خويشاوندي بالا با گاو مورد نظر جهت كنترل همخوني و بروز ژنهاي نامطلوب در گله مي­باشد كه اين امر مي­تواند از دلايل پايين بودن حذف به علت مشكلات و نقايص ژنتيكي در اين گله­ها باشد [7].

جدول 2 ميانگين سني و ميانگين شكم گاوهاي حذفي در هر گروه را نشان مي­دهد. همانطور كه در جدول ديده مي­شود ميانگين سني و ميانگين شكم گاوهاي حذفي مربوط به مشكلات توليد مثلي كه بيشترين درصد حذف را به خود اختصاص مي­دهد به ترتيب در حدود 5/4 و 2 مي­باشد. در واقع 17 درصد حذفها در اين گله ­ها به علت مشكلات توليد مثلي بوده كه بطور ميانگين قبل از ورود دامها به دوره شيردهي سومشان باعث حذف آنها از گله شده است. همچنين نسبت بالاي فروش تليسه نسبت به گاو باعث پايين آمدن ميانگين سني گاوهاي حذفي مربوط به گروه فروش شده است. با توجه به جدول 2 بيماريها كه در رده دوم علل حذف گاوها در اين تحقيق مي­باشند نسبت به مشكلات توليد مثلي در سنين پايين­تر و در شكم­هاي اول و دوم باعث حذف گاوها مي­شوند كه با اتخاذ اقدامات بهداشتي مناسب براي گاوهاي شكم اول و دوم مي­توان درصد حذف در اثر بيماري­ها را كاهش داد. با كنار گذاشتن گروه پيري كه به طور طبيعي سن دامهاي حذفي در اين گروه نسبت به بقيه بالاتر خواهد بود، گاوهاي حذف شده در گروه مشكلات مربوط به سيستم پستاني داراي بيشترين مقدار ميانگين شكم گاوهاي حذفي هستند كه نشان از بروز مشكلات سيستم پستاني در شيرواري­هاي بالاتر دارد.  يكي از عمده مشكلات مربوط به سيستم پستاني گاوها افتادگي پستان مي­باشد كه در شيرواري­هاي بالاتر  رخ مي­دهد. جهت جلوگيري از حذف گاوها در اثر اين مشكل مي­توان از طريق مديريت ژنتيكي از اسپرمهايي در اين گله­ ها استفاده نمود كه داراي ارزش ارثي بالا براي اتصالات پستاني هستند. ميانگين سني و ميانگين شيرواري كل گاوهاي حذفي در گروههاي مختلف مربوط به حذف اجباري در اين تحقيق به ترتيب 9/3 سال و 1/2 شيرواري بود. اين بدان معني است كه حذف زودهنگام  و اجباري گاوها مانع ورود آنها به دوره شيردهي سوم كه سن بلوغ گاو شيري هلشتاين و زمان رسيدن به اوج شيردهي مي­ باشد، شده است.

بر اساس نتايج اين تحقيق مشكلات توليد مثلي و بيماري­ها و به دنبال آن مشكلات اندامهاي حركتي از دلايل اصلي حذف گاوها در گاوداري­هاي صنعتي اطراف شهر تبريز مي­باشد. ارائه آموزش­ هاي لازم در جهت رعايت اصول استاندارد مديريتي و بهداشتي بروز دنيا و استفاده از توصيه ­هاي متخصصين در مديريت گاوداري­ها مي­تواند به كاهش حذف اجباري و جلوگيري از ضرر وزيان حاصل از آن و بهره­ وري هر چه بيشتر اين گله­ ها كمك شاياني نمايد.

منابع

1- شاهمرادی م ، امانلو ح، حق نظری ع. 1387. بررسی عوامل حذف گاوهای شیری هلشتاین در گاوداری های صنعتی استان زنجان. مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی، 130-122: 15

2- وركوهي ش، شيلانان م، فروتني فر ص، اقبال ع. بررسي علل حذف در گاوهاي هلشتاين ايران. فصلنامه تحقيقات كاربردي در علوم دامي، 100-93: 14

  1. Ahlman, T., Berglund, B., Rydhmer, L., Strandberg, E. (2011) Culling reasons in organic and conventional dairy herds and genotype by environment interaction for longevity. J Dairy Sci, 94: 1568–1575
  2. Ansari-lari, M., Mohebbi-fani, M., Rowshan-ghasrodashti, A. (2012) Causes of culling in dairy cows and its relation to age at culling and interval from calving in Shiraz, Southern Iran. Vet Res Forum, 3: 233–237
  3. Kalantari, AS., Mehrabani-Yeganeh, H., Moradi, M., Sanders, AH., De Vries, A. (2010) Determining the optimum replacement policy for Holstein dairy herds in Iran. J Dairy Sci, 93: 2262–2270
  4. Mohammadi, , GR., Sedighi, A. (2009) Reasons for culling of Holstein dairy cows in Neishaboor area in northeastern Iran. Iranian Journal of Veterinary Research, 3: 278-282

7. Weigel, KA. (2001). Controlling Inbreeding in Modern Breeding Programs. J Dairy Sci, 84: 177–184

عضویت در خبرنامه ایمیلی و پیامکی

Invalid Input
لطفا ایمیل معتبری وارد کنید
Invalid Input

از جدیدترین اطلاعات، اخبار، اولویت های تحقیقاتی و دوره های آموزشی و ... باخبر باشید

گالری تصاویر

راه های ارتباطی

تبریز، بلوار 29 بهمن، دانشگاه تبریز، مدیریت امور فناوری

تلفن: 04144227448

ایمیل: